کوتاهی قد کودکان و روش های درمان آن و مراحل رشد

کوتاهی قد کودک علت شایعی برای مراجعه کودکان و نوجوانان به متخصصان غدد است ولی آیا هر فردی که با شکایت کوتاهی قد مراجعه می‌کند، واقعا قد کوتاه است؟ آیا برای همه این افراد می‌توان کاری کرد؟ آیا تبلیغات وسیعی که در رسانه‌های عمومی برای افزایش قد با روش‌های عجیب و غریب می‌شود، درست است؟برای پاسخ علمی به این سوالات  باید مقدماتی را بدانیم که اولین آنها مراحل رشد انسان است.

اولین مرحله رشد انسان دوران شیرخوارگی است که دو سال اول زندگی را شامل می‌شود، در بدو تولد قد متوسط نوزاد ۵۰ سانتی متر است. در دو سال اول زندگی ۳۰ تا ۳۵ سانتی متر افزایش قد دیده می‌شود که این میزان در سال اول بیشتر یعنی حدود ۲۵ سانتی متر است. این رشد سریع، ادامه رشد جنینی است و سرعت آن با افزایش سن کاهش می‌یابد.

دومین مرحله رشد دوران کودکی از دو سالگی تا شروع بلوغ را در بر می‌گیرد. در این دوران کودک هر سال پنج تا هفت سانتی متر قد می‌کشد که این رشد در نزدیکی رسیدن به سن بلوغ کاهش می‌یابد.

سومین مرحله رشد دوران بلوغ است که طی این دوران یک جهش رشدی وجود دارد. در این مرحله پسران به طور متوسط ۲۵ تا ۳۰ و دختران ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر قد می‌کشند. طی دوران بلوغ سرعت رشد قدی ۸ تا ۱۴ سانتی متر درسال است.

حداکثر جهش رشد در دختران پیش از شروع عادت ماهیانه است و پس از آن  دختران به طور متوسط ۷ سانتی متر قد می‌کشند. در پسران نیز حداکثر جهش رشد در مراحل انتهایی‌تر بلوغ دید ه می‌شود.

با پیشرفت بلوغ به علت تولید و ترشح هورمون‌های جنسی، تدریجا صفحات رشد استخوان بسته می‌شود و امکان افزایش قد پس از آن وجود نخواهد داشت. بنابراین این باور که تا ۲۵ سالگی قد می‌کشیم به طور کامل غلط است.

علل کوتاهی قد
دو علت شایع برای کوتاهی قد کودک وجود دارد. علت اول کوتاهی قد ژنتیک است. در این حالت کودک قد کوتاه است زیرا پدر و مادر کوتاه قد بوده‌اند. در این کودکان رشد طبیعی است و سن استخوانی کودک نسبت به سن تقویمی عقب نیست. سن استخوانی در واقع نشان دهنده سن بیولوژیک واقعی کودک است. به عنوان مثال اگر کودکی ۱۰ ساله، سن استخوانی هفت تا هشت ساله داشته باشد نشان دهنده یک اختلال یا بیماری در کودک است. کم کاری تیروئید، کمبود هورمون رشد، سوءتغذیه و بیماری‌های دستگاه گوارش می‌تواند عامل عقب افتادن سن استخوانی نسبت به سن تقویمی کودک باشد. دومین علت شایع کوتاهی قد، تاخیر سرشتی در رشد است.
در این کودکان از سن دو سالگی کوتاهی قد دیده می‌شود و این در حالی است که پدر و مادر کوتاه قد نیستند. سرعت رشد کودک در سال تقریبا طبیعی است ولی سن استخوانی عقب است. در واقع قد کودک برای همان سن استخوانی مناسب است،‌ ولی نسبت به سن تقویمی، کوتاه است. بلوغ در این کودکان با تاخیر همراه است.
علاوه بر این دو علت شایع،‌ علل دیگر مانند بیماری عمومی،‌ مانند سوءتغذیه، کمبود ویتامین‌های D و کلسیم که موجب نرمی استخوان می‌شوند، بیماری سلیاک که به حساسیت به پروتئین گندم منجر می‌شود،‌ بیماری‌های مزمن مانند کم‌خونی،‌ بیماری‌های التهابی و… نیز می‌توانند موجب کوتاهی قد شوند.
درمان کوتاهی قد
پس از تشخیص علت کوتاهی قد باید درمان مناسب صورت گیرد. برای مثال اگر کم کاری تیرویید وجود دارد، باید درمان شود. تشخیص کمبود هورمون رشد تا زمانی که کم کاری تیرویید به طور کامل اصلاح نشود، امکان پذیر نیست. چون در حضور کم کاری تیرویید، ترشح هورمون رشد از غده هیپوفیز، کاهش می‌یابد. یا اگر سوءتغذیه وجود دارد باید اصلاح شود. به این مفهوم که هورمون رشد به طور کافی ترشح می‌شود ولی نمی‌تواند اثر کند. یا اگر بیماری سلیاک وجود دارد، حذف مواد غذایی حاوی این پروتئین از رژیم غذایی ضروری است.
در غیر این صورت درمان‌های دیگر موثر نخواهد بود.
امروز هورمون رشد انسانی با استفاده از مهندسی ژنیتک ساخته می‌شود که قیمت بسیار گرانی دارد. مدت درمان با هورمون رشد که به صورت تزریقی انجام می‌شود بهتر است هر شب صورت گیرد. مدت درمان اغلب طولانی است و تا زمانی که رشد متوقف شود، درمان ادامه می‌یابد. در برخی موارد ممکن است درمان پس از یک تا دو سال قطع شود و ترشح هورمون رشد با پیشرفت بلوغ طبیعی شود.
درمان با هورمون رشد پس از تشخیص قطعی کمبود هورمون رشد تنها در صورتی موثر است که صفحات رشد استخوانی باز باشند. یعنی از پیش از بلوغ یا اوایل بلوغ، در زمانی که رشد صفحات رشد در حال بسته شدن هستند، درمان با هومون رشد به هیچ وجه موثر نیست. برای بررسی تناسب قد کودک باید ارزیابی قد کودک به طور مرتب انجام شود. برای این ارزیابی باید به پرسش‌های زیر پاسخ داده شود:
آیا کودک شما کوتاهی قد دارد ؟
سرعت رشد کودک به چه میزان است؟
آیا عدم تناسب میان رشد اند‌ام‌ها و تنه وجود دارد؟
آیا قد و وزن کودک متناسب است؟
آیا کودک شما اختلال رشد در جنینی داشته است و وزن او در موقع تولد کم بوده است؟
درمان با هومون رشد اغلب بدون عارضه است و به ندرت ممکن است موجب افزایش فشار داخلی مغزی خوش خیم، التهاب لوزالمعده و تنگی کانال عصب در مچ دست شود. استفاده از هورمون رشد تا زمانی که صفحات رشد بسته نشده است می‌تواند در درمان کوتاهی قد مؤثر باشد.
در برخی از کودکان ممکن است برای به تاخیر انداختن بلوغ برای باز ماندن صفحات رشد از داروهای متوقف کننده بلوغ همزمان با هورمون رشد استفاده شود. رژیم غذایی مناسب به خصوص مصرف کافی پروتئین، مواد لبنی و میوه و ورزش مسمتر در رشد قدی تاثیر موثری دارند، به خصوص درکودکانی که تحت درمان با هورمون رشد هستند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *